Metoda Sześciu Kapeluszy

Metoda Sześciu Kapeluszy to technika twórczego rozwiązywania problemów w grupie. Opracował ją Edward De Bono, autor pojęcia „myślenie lateralne” i wielu oryginalnych koncepcji dotyczących kreatywnego myślenia.

„Sześć Kapeluszy” pozwala na twórcze podejście do argumentowania i wyciągania wniosków podczas dyskusji. Doskonale zdaje egzamin w środowisku akademickim, podczas narad korporacyjnych, tworzenia lub ulepszania projektów, a także w szkołach i placówkach edukacyjnych.

Kapeluszy_6Potrzebujesz tylko 6 Kapeluszy

Każdy z dyskutantów ma odgórnie przypisaną rolę poprzez umowne założenie kapelusza w odpowiednim kolorze. Dzięki temu dyskusja, podczas której mogłyby powstać osobiste utarczki czy zaciekła obrona indywidualnych racji, staje się konstruktywna i rządzona jasno określonymi zasadami. Każdy zna swoje miejsce i cel, który nie godzi osobiście w poglądy innych uczestników. Emocje – nieodmiennie towarzyszące wymianie argumentów – kształtowane są przez odpowiedni kapelusz.

Sześć Kapeluszy może przydać się także w sytuacji kryzysowej, kiedy mamy trudność ze zdystanowaniem się do naszego indywidualnego problemu, a nagromadzone negatywne emocje ( poczucie zagubienia, lęk, wiara w jedną i tylko jedną prawdę ) przeszkadzają w podjęciu racjonalnej decyzji.

Metoda Sześciu Kapeluszy na wzór gry teatralnej

Każdy Kapelusz ma przypisany kolor, kanał myślenia oraz emocje. Jest to technika szalenie elastyczna; dopuszcza wiele strategii, a jednocześnie zapewnia, że żaden pogląd na daną kwestię nie zostanie pominięty.

Kapelusz Biały – obiektywizm

„To jest tym, czym jest”

Nosiciel Białego Kapelusza posługuje się w dyskusji czystą logiką.
Pozostaje neutralny wobec emocjonalnych uniesień czy subiektywnych osądów. Operuje faktami i liczbami, a nie ich interpretacjami. Nie ma uczuć, a jedynie dane, które trzeba przedstawić innym w możliwie obiektywny sposób.

Biały Kapelusz to wiedza, jaką dysponujemy i z jaką rozpoczynamy dyskusję. Jest to odpowiednia rola dla inicjatora całej dyskusji.

O faktach się nie dyskutuje, one po prostu są. Inne kapelusze analizują wnioski wypływające z faktów – Biały Kapelusz musi je opisać w sposób jak najbardziej zgodny z rzeczywistością. Posługuje się statystykami, analizami, dokumentami. Na przykład podczas omawiania możliwego targetu działań rynkowych koryguje stwierdzenie, że „mężczyźni będą kupować dobre męskie perfumy” i zmienia je w „będą je kupować tylko mężczyźni, którzy zwracają uwagę na swój zapach”.

Kapelusz Zielony – opcje

„Możemy to zrobić na kilka sposobów, mianowicie…”

Zielony Kapelusz jest pełen pomysłów i możliwości. Jego rolą jest wskazać nowe punkty odniesienia, nowe zastosowania, inne ujęcie problemu. Nie trzyma się ustalonych reguł, wciąż celując do czegoświęcej niż to, co proponują inni. Ukazuje nowe drogi, które mogą wywrócić podejście pozostałych dyskutantów do góry nogami.

Nie zna obiektywnych statystycznych danych, nie ima się go krytyka.
Jednocześnie ciężko powiedzieć, że ma jakiś konkretny cel. Jest zajęty czystym tworzeniem, czasem może chaotycznym, czasem niepotrzebnym. Jednak wiele „złych pomysłów” okazało się już genialnymi, toteż niepowodzenia nie zrażają Zielonego Kapelusza. Obracanie jego pomysłów w racjonalne projekty należy do innych – zielony nie stoi w miejscu, nie zastanawia się nad dokładną realizacją tego, co wymyślił. Żadne rozwiązanie nie jest dla niego wystarczające pełne, wszystko można zawsze udoskonalić.

Kapelusz Czarny – pesymista

„Jestem na nie, bo…”

Prezentuje pogląd negatywny na daną sprawę, lecz jest to podejście konstruktywne. Jak podano w cytacie, nie opiera się na zaparciu się „nie i już”, lecz na logicznym dowiedzeniu, czemu akurat ten pomysł mu się nie podoba.
Tak naprawdę rola Czarnego Kapelusza jest niezbędna do weryfikacji pomysłów wnoszonych przez inne kapelusze i dopasowanie ich do rzeczywistości. Dla tej osoby świat jest niebezpieczny i nigdy nie gwarantuje sukcesu, toteż należy zwracać uwagę na najdrobniejsze rzeczy, które sukces mogą zniwelować. W pewnym sensie Czarny Kapelusz jest bardzo ostrożnym realistą.

Wykazuje wszelkie możliwe wady, zagrożenia i ułomności cudzych pomysłów. Dokładnie analizuje projekt w poszukiwaniu dziur czy ukrytych niedociągnięć i ostrzega przed konsekwencjami zbyt pochopnych czy nieprzemyślanych wyborów. Jest dalekowzroczny pytając „a co będzie, jeśli…?”, albo „czy jesteś pewien, że…?”.

Krytyka jest łatwa. Jednak krytyka budująca to nieproste zadanie. Noszenie czarnego kapelusza wymaga zdolności analitycznego myślenia i przewidywania. W oczach innych może się zdawać, że ciągle rzuca kłody pod nogi – lecz tak naprawdę usuwa te, które później rzuciłby projektowi czas.

Kapelusz Czerwony – uczucia

„Bardzo, bardzo mi się podoba…”

Kapelusz Czerwony wiąże się z emocjonalnym ekstremizmem, impulsywnością, intuicją, przeczuciami i namiętnością. Zakłada całkowite odrzucenie obiektywizmu. Nosiciel tego Kapelusza wypowiada sądy czysto subiektywne, oparte o swoje wrażenia.

Nie istnieją pytania „dlaczego coś wydaje nam się lepsze od czegoś innego”. Uczucia po prostu istnieją i są czysto osobiste. Przemyślenia nosiciela czerwonego kapelusza mogą być niespójne i irracjonalne, choć nie powinny ślepo blokować dyskusji.

Kapelusz Żółty – optymizm

„To się musi udać!”

Ta rola zakłada w pełni pozytywne podejście do podejmowanego problemu. Dla żółtego kapelusza świat jest pełen pozytywów, oferuje sukces na każdym kroku, promuje ciągły rozwój i kreatywność.
Uczucia związane z tym Kapeluszem to impuls rozwoju, entuzjazm, ciekawość, pasja i radość. Widzi korzyści w każdym pomyśle. Jego „różowe okulary” pozwalają zauważyć dobre strony tam, gdzie inni by ich nie zauważyli.

Energia Żółtego Kapelusza popycha innych dyskutantów do działania i szukania nowych rozwiązań. Jego marzycielskie podejście i wizjonerstwo przepełnia go wiarą w powodzenie. Jednocześnie nie buja jedynie w obłokach. Znajduje logiczne argumenty, dlaczego ten konkretny projekt odniesie sukces. Podaje przykłady innych, którym „się udało”, i zachęca do pójścia w ich ślady. Jest w pewnym sensie naturalnym przywódcą, wytyczając przyszłe ścieżki dyskusji.

Kapelusz Niebieski – forma

„To da się załatwić, tego niestety nie”

Dyskutant w Niebieskim Kapeluszu gra rolę chłodnego analityka. Jego zadaniem jest kontrola pomysłów i idei rodzących się podczas dyskusji.
Ma określony plan, ma realne cele, wie, jakie są zasady działania świata.

Ten Kapelusz porządkuje świat i myśli innych, nie tworzy własnych. Tworzenie pozostawia wizjonerom; każdy pomysł trzeba jednak przekuć w rzeczywistość. Do tego potrzebne są zasoby: czas, pieniądze czy cokolwiek innego – i o tym właśnie myśli Niebieski Kapelusz. Świat ustala granice, które Niebieski zna i potrafi ocenić, co jest możliwe do realizacji i jakim kosztem. Ponadto komentuje postępy dyskusji i stopień klaryfikacji pomysłów. W końcu też sporządza wnioski z całego procesu argumentacji.

Podsumowanie

Odgrywanie ról ukrytych pod rondami Kapeluszy pozwala na wejście w pozycje kolejnych dyskutantów i próbę zrozumienia cudzych racji. Wymienianie się Kapeluszami podczas dyskusji sprawia, że każdy ma szansę wypowiedzieć się w określony sposób, logiczny lub emocjonalny, spełniając się w roli najbardziej adekwatnej do swojego charakteru.

Metoda Sześciu Kapeluszy rozwija kreatywność

i porządkuje proces pracy nad projektem czy pomysłem. Każdy odgrywa swoją rolę i na niej tylko się koncentruje, co porządkuje rozbiegane myśli i nie pozwala na nic nieznaczące dygresje. Dyskusje nie są przy tym monotonne dla dyskutantów. Wymiana Kapeluszy zapewnia przeskoki między funkcjami umysłu, utrzymując go w stanie aktywności do czasu znalezienia właściwego rozwiązania.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

17 − 5 =