Nagrody Nobla przyznawane są co roku w dziedzinach chemii, fizyki, literatury, pokoju, fizjologii lub medycyny oraz ekonomii. Wszystkie te dziedziny zostały ustanowione przez Alfreda Nobla w roku 1895, (prócz nagrody z ekonomii, którą wprowadzono dopiero w roku 1968).

Nie są one przyznawane przez jeden zespół, lecz przez kilka niezależnych od siebie komisji. Nagrody w dziedzinach: ekonomii, fizyki i chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, nagrodę pokojową przyznaje Norweski Komitet Noblowski, z dziedziny literatury – Akademia Szwedzka, w końcu za dokonania w dziedzinie medycyny nagradza Instytut Karoliński.

W ciągu stu ośmiu lat, jakie upłynęły od przyznania pierwszych nagród, trafiły one do rąk 765 mężczyzn i 41 kobiet.

Trochę statystyki:

• Jedynie raz nagroda została przyznana dwukrotnie jednej kobiecie, mianowicie Marii Skłodowskiej-Curie.
• Również w rodzinie Curie została przyznana nagroda dwukrotnie w linii matka-córka, gdy Irene Joliot-Curie otrzymała nagrodę z chemi (1935).
• 12 kobiet zdobyło nagrody pokojowe.
• 12 kobiet otrzymało je z dziedziny literatury.
• 10 z zakresu fizjologii i medycyny.
• 4 z dziedziny chemii, 2 z dziedziny fizyki, 1 kobieta otrzymała nagrodę w dziedzinie ekonomii,  to dopiero w roku 2009.
• W roku 2009 przyznano najwięcej nagród Nobla kobietom, bo aż pięć.

Laureatki

1. Maria Skłodowska-Curie – 1867-1934. Pierwsza kobieta pełniąca funkcję profesora na uniwersytecie w Paryżu. W działalności naukowej zajmowała się tak fizyką, jak i chemią, prowadziła pionierskie badania nad radioaktywnością. Odkryła pierwiastki polonu i radu. Otrzymała pierwszą nagrodę Nobla z fizyki wraz z mężem, Piotrem Curie, w 1903 roku, a następną, już samodzielnie, z dziedziny chemii w 1911 r. Jako pierwsza kobieta spoczęła też w paryskim Panteonie, a na cześć jej i jej męża od ich nazwiska został nazwany pierwiastek 96, kiur (Ci).

2. Bertha von Suttner - 1843-1914. Była propagatorką nurtu pacyfistycznego w Europie. W 1889 roku wydała książkę Die Waffen nieder! (“Opuśćcie broń”), została też redaktorką międzynarodowego czasopisma pacyfistycznego o tym samym tytule oraz patronowała założonej w Austrio-Węgrzech organizacji o tym właśnie profilu. Przez pewien czas pracowała jako sekretarka Nobla, a nawet po porzuceniu pracy korespondowała z nim aż do jego śmierci. Przypuszcza się, że być może pod jej wpływem wprowadził on w życie koncepcję pokojowej nagrody.

3. Selma Lagerlöf – 1858-1940. Szwedzka pisarka, w 1909 r. otrzymała nagrodę Nobla “w uznaniu wzniosłego idealizmu, głębokiej wyobraźni i duchowego wglądu…”. Jej najsłynniejszym dziełem stało się Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (“Cudowna podróż “). W 1914 r. stała się członkiem komisji przyznającej nagrody Nobla w zakresie literatury.

4. Grazia Deledda – 1871-1936. Powieściopisarka wywodząca się z Sardynii, otrzymała nagrodę Nobla w dziedzinie literatury w roku 1926. W swoich powieściach często opisywała trudy życia na swojej rodzimej wyspie, jak również poruszała ciężkie tematy miłości, śmierci i fatalizmu z zadziwiającą plastycznością. Do najbardziej znanych utworów należą:  ”Anime oneste” (1896), “Elias Portolu” (1900), “Nostalgia” (1905), “Colombi e sparvieri” (1912), “Canne al vento” (1913), “Il segredo dell’ uomo solitario” (1921)

5. Sigrid Undset - 1882-1949. Pisarka norweska, autorka trylogii Kristin Lavransdatter, opowiadającej o średniowiecznej Skandynawii, do pewnego stopnia kontrowersyjnej z racji przedstawienia w niej kwestii seksualnych, moralnie dwuznacznych, oraz roli Kościoła katolickiego w kraju, który w jej czasach był całkowicie protestancki. Eksperymentowała w niej z modernistycznymi trendami w literaturze, stosując np. technikę strumienia świadomości. Za tę powieść otrzymała literacką nagrodę Nobla w 1928 r.

6. Jane Addams – 1860-1935. Działaczka humanitarna w Stanach Zjednoczonych, obrończyni praw mniejszości i imigrantów szczególnie w czasach, kiedy najbardziej obawiano się wpływów socjalizmu i anarchizmu. Propagatorką ruchu osiedleńczego (settlement movement), założycielka pierwszego domu dla osiedleń, tzw. Hull House w Chicago, przewodnicząca Międzynarodowej Ligi Kobiet dla Pokoju i Wolności. Wychodziła z wiktoriańskiego założenia, że zadaniem kobiet jest wprowadzać pokój w świecie. Otrzymała pokojową nagrodę Nobla w 1931 r., będąc uznaną za “istotny wyraz amerykańskiej demokracji”.

7. Irène Joliot-Curie – 1897-1956 r. Wespół z mężem Frédérikiem Joliot-Curie, bazując na pracach swoich rodziców Marii i Pierre’a Curie, odkryła zjawisko sztucznej radioaktywności, tworząc radioaktywny azot oraz takież izotopy fosforu z glinu i krzemu z magnezu. Dzięki odkryciu tego zjawiska i jego możliwości do zastosowania w medycynie, oboje otrzymali nagrodę Nobla z chemii wraz z tytułem profesorskim na wydziale nauk ścisłych Sorbony.

8. Pearl Sydenstricker Buck- 1892-1973 r. Amerykańska pisarka, większość życia spędziła w Chinach, i przez Chińczyków jest postrzegana jako ich rodzima autorka. W swojej działalności humanitarnej zajmowała się głównie dziećmi, założyła Welcome House Inc., pierwszą międzynarodową agencję adopcyjną. Za jej “bogate i prawdziwie podniosłe opisy wiejskiego życia w Chinach i za jej biograficzne arcydzieła” została nagrodzona literacką nagrodą Nobla w 1938 r.

9. Gabriela Mistral – 1889-1957 r. Był to pseudonim, którym posługiwała się Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, chilijska poetka, dyplomatka i feministka. W swojej twórczości poruszała bardzo wiele tematów, jak natura, matczyna miłość, smutek, tożsamość Ameryki Południowej, los dzieci. Działała jako konsul w wielu krajach całego świata. W dowód uznania jej działalności pisarskiej w 1945 otrzymała literacką nagrodę Nobla.

10. Emily Greene Balch – 1867-1961 r. Amerykańska uczona, pisarka i pacyfistka, działaczka Międzynarodowej Ligi Kobiet dla Pokoju i Wolności. Gdy została odsunięta od zawodu profesora ekonomii z powodu jej sprzeciwu wobec przyłączenia się USA do I wojny światowej, została redaktorką liberalnego magazynu “The Nation”. Działała również w strukturach Ligi Narodów.

11. Gerty Theresa Cori – 1896-1957 r. Urodzona w Pradze, lecz żyjąca w Stanach Zjednoczonych, wraz z mężem Carlem Ferdinandem Cori odkryła mechanizm rozkładu i wchłaniania glikogenu, zwierzęcej cząsteczki magazynującej energię, a opartej na glukozie. Za to odkrycie w 1947 r. otrzymali nagrodę Nobla z zakresu fizjologii i medycyny.

12. Maria Goeppert-Mayer- 1906-1972 r. Wywodząca się z Niemiec amerykańska fizyczka, badaczka struktur atomowych i jądrowych. Wraz z J. Hansem Jensenem zaproponowała model powłok nuklearnych, wyjaśniającą, czemu jądra atomowe posiadające określoną liczbę nukleonów są bardziej stabilne od innych. Za to odkrycie została nagrodzona nagrodą Nobla z fizyki w 1963 r.

13. Dorothy Mary Hodgkin – 1910-1994 r. Brytyjska chemiczka, rozwijała techniki krystalografii promieniami X, w celu badań trójwymiarowych struktur cząsteczek. Jej potwierdzenie struktury penicyliny, a następnie odkrycie budowy witaminy B12 przyniosło jej nagrodę Nobla z chemii w roku 1964.

14. Nelly Sachs – 1897-1970 r. Niemiecka poetka i dramatopisarka, dla której doświadczenia II wojny światowej stały się inspiracją do twórczości opisującej żal i ból narodu żydowskiego. Wiele lat pogrążona była w głębokiej melancholii połączonej z halucynacjami i paranoją. Za przenikliwe i emocjonalne opisywanie Shoah otrzymała literacką nagrodę Nobla w 1961 r.

15. Betty Williams ur. 1943 r. Współzałożycielka Ruchu na Rzecz Pokoju w Irlandii Północnej (dziś: Wspólnota Ludzi Pokoju), przewodnicząca Światowej Fundacji na rzecz Dzieci oraz Światowego Centrum Współczucia dla Dzieci. W 2006 r. wraz z innymi laureatkami pokojowej nagrody Nobla zapoczątkowała Noblowską Inicjatywę Kobiet, na rzecz zrównania praw płci na świecie. Swoją pokojową nagrodę Nobla otrzymała w 1976 r.

16. Máiread Corrigan ur. 1944 r. Wraz z Betty Williams założyła Ruchu na Rzecz Pokoju w Irlandii Północnej, i wraz z nią otrzymała pokojową nagrodę Nobla w 1976 r.

17. Rosalyn Sussman Yalowur. 1921 r. W 1977 wraz z Rogerem Guilleminem i Andrew Schally’m otrzymała nagrodę Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny za rozwinięcie techniki RIA, polegającej na dokładnym wyznaczaniu poziomu określonych substancji (np. hormonów we krwi).

18. Matka Teresa – 1910-1997 r., właśc. Agnesë Gonxhe Bojaxhiu, rzymskokatolicka zakonnica pochodzenia albańskiego, od 1948 r. prowadząca w Indiach działalność humanitarną na rzecz biednych i chorych. Rok później założyła zgromadzenie Sióstr Misjonarek Miłości (zatwierdzone w 1965) oraz wiele innych zgromadzeń i stowarzyszeń. Do założonych przez nią ośrodków przybywali chorzy, umierający i sieroty. Sprzeciwiała się aborcji i eutanazji. Otrzymała pokojową nagrodę Nobla w 1979 r., zaś w 2003 r. została beatyfikowana jako błogosławiona Kościoła katolickiego.

Strony: 1 2

Powiązane artykuły:

1. Kobiety najważniejsze na świecie (2009)
2. Święta Katarzyna ze Sieny
3. Elżbieta I – królowa Anglii
4. Amy Lyden – pomysł na Hau Miau Hau
5. Katarzyna II Wielka